Project

وەهمی گەورە...ئەمریکا چۆن ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی لەدەستدا

Mic
2023-07-22

لە نوێترین کتێبیدا، ستیڤن سایمۆن، کە خۆی یەکێکە لە بەشدارانی سەنتەری بڕیاردان لە ئەمریکا بەتایبەت بەرامبەر بە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لە ٤٠ ساڵی ڕابردوودا.
سایمۆن ئەوە ئاشکرادەکات کە چۆن ئەمریکا بە حساباتێکی توندەوە هاتە ناو رۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە، بەڵام چۆن توشی کۆتاییەکی تاڵ بوو.
 سایمۆن لە کتێبەکەیدا بە ناوی "وەهمێکی گەورە، سەرهەڵدان و دابەزینی تەماحی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست"، باسێکی گشتگیر و توندی لەبارەی دەستێوەردانی سەربازی ئەمریکا لەم ناوچەیەدا لە ماوەی ٤ دەیەی ڕابردوودا دەخاتە ڕوو. 
سایمۆن باسی وەهم و پاڵنەر و ستراتیژی و کەموکوڕییە گەورەکانی هەموو ئیدارەکانی سەرۆکایەتی ئەمریکا دەکات، لە سەرۆک جیمی کارتەرەوە تا سەرۆک جۆ بایدن، لە ڕێگەی تۆڕێک لە ڕووداوەکانەوە ئاشکرای دەکات کە چۆن پرۆسەی داڕشتنی سیاسەتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ڕێگەی پرۆسەیەکی سیاسی واشنتۆنەوە بەڕێوەدەبرێت کە زۆرجار بە خواست و حیسابات و سیاسەتی حزبی بەڕێوەدەچێت.

داڕشتنی سیاسەتی ئەمریکا

سایمۆن ئەزموونی خۆی وەک شایەتحاڵ و مێژوونووس دەگەیەنێت دوای ئەوەی ڕاستەوخۆ بەشداری زۆرێک لەو سیاسەت و ستراتیژانەی کردووە کە لە کتێبەکەیدا لەسەری نووسیویەتی، کە لە سەردەمی یەکەم ئیدارەی ڕیگان و بوشدا لە وەزارەتی دەرەوە کاری کردووە، هەروەها لە پۆستی باڵای ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی لە ئیدارەی کلینتۆن و ئۆبامادا کاری کردووە، لەو ماوەیەشدا پۆستی باڵای لە زۆرێک لە ناوەندەکانی توێژینەوە و زانکۆکاندا هەبووە و چەندین کتێبی لەسەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست نووسیوە.

سیامۆن گاڵتە بەو کەسانە دەکات کە پێشبینیان دەکرد ڕژێمی بەشار ئەسەد لە سوریا بە خێرایی لە بەرامبەر یاخیبوونێکی زۆر ناڕێکخراو و پارچەپارچەدا بکەوێت، کە لە نێویاندا هەندێک لە عەرەبییە بەئەزموونەکانی وەزارەتی دەرەوە بوون. ئەو دووپاتی دەکاتەوە کە هەندێک جار کاریگەرترین داڕێژەرانی سیاسەت ئەوانە نین کە باشترین سیڤی ئەکادیمی یان ئەزموونی ناوچەیییان هەیە، بەڵکو ئەوانەن کە هاوسەنگی و حوکمدانی باشیان هەیە.

کاروانی 8 سەرۆک
سیامۆن کتێبەکەی بەسەر ٨ بەشدا دابەشکردووە کە ٨ ئیدارەی سەرۆکایەتی ئەمریکای یەک لە دوای یەک دەگرێتەوە، ئەمەش کاتێکی ڕوونی بە نمایشەکە دەبەخشێت، کتێبەکە بە دانوستانەکانی سەرۆک جیمی کارتەر لەسەر ڕێککەوتنەکانی کامپ دەیڤید لە ساڵی ١٩٧٩ لە نێوان میسر و ئیسرائیل دەستپێدەکات.

بە گوتەی سایمۆن، دەستێوەردانەکانی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست تا ئەو کاتە تاڕادەیەک کەم بوو، چونکە سەرۆکەکان دوایت ئایزنهاوەر، جۆن ئێف کێنێدی، لیندۆن جۆنسن، ڕیچارد نیکسۆن و جیراڵد فۆرد لە ناوچەکە دوورکەوتنەوە، کە دوای جەنگی ئۆکتۆبەر گۆڕانکاری بەسەردا هات. ئەو دەنووسێت لەگەڵ سەرهەڵدانی شۆڕشی ئێران، دیدگای واشنتۆن بۆ پەیوەندییەکانی لەگەڵ ناوچەکە گۆڕانکارییەکی ڕیشەیی بەسەردا هات و دەستیکرد بە "سەربازیکردنی سیاسەتی خۆی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست".

سیامۆن هەروەها پێی وایە کە سیاسەتی ناخۆشی کارتەر بەرامبەر بە ئێران کە بە هەوڵە کارەساتبارەکان بۆ ڕزگارکردنی بارمتە ئەمریکییەکان لە تاران کۆتایی هات، بەشداری کرد لە سەرکەوتنی ڕۆناڵد ڕیگان لە کێبڕکێی سەرۆکایەتی لە ساڵی ١٩٨٠، چونکە ڕۆڵی ئەمریکی لە سەردەمی ڕیگان زۆر زیادەڕەوی تێدا کرا، هەروەها لەشکرکێشی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان لە ساڵی ١٩٨٢ و فەزیحەی ئێران و کۆنترا شایەتحاڵی بوو.

لە سەردەمی سەرۆک جۆرج ئێچ دبلیو بوش، ئەمریکا هێزەکانی عێراقی لە کوەیت دەرکرد، پاشان لە کۆنفرانسی مەدرید لە ساڵی ١٩٩١، هاوکاری دانوستاندنەکانی نێوان ئیسرائیلییەکان و فەلەستینییەکانی کرد، بەڵام سیمۆن پێی وایە ئیدارەی بوشی گەورە دەستکەوتی زۆری نەبووە، بەو پێیەی سەرکەوتن لە شەڕی کەنداو و دەستپێکردنی پرۆسەی ئاشتی ئیسرائیل و فەلەستین لە "وەهمێکی دووهەم" زیاتر نەبووە. بوش بۆ جێنشینەکەی، سەرۆک بیل کلینتۆن بەجێی هێشتووە.

بە سەربازیکردنی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست 
کاتێک ئیدارەی ئۆباما هاتە سەر دەسەڵات، ویستی لە تاڵاوی ناوچەکە بکشێتەوە، تەنها بۆ ئەوەی خۆی ببینێتەوە کە ڕووبەڕووی ڕاپەڕینە دیموکراسییە چاوەڕواننەکراوەکانی عەرەبی دەبێتەوە، وەڵامدانەوەی خۆدزینەوە لە لایەن ئیدارەی ئۆباما بۆ ڕاپەڕینە جەماوەرییەکان لە دژی ڕژێمە هاوپەیمانەکانی ئەمریکا، دیموکراتەکان و خۆسەپێنەکانی بە هەمان شێوە هەستیان بە خیانەت کرد، تەنها بۆ ئەوەی خۆی ببینێتەوە کە دیسانەوە خۆی ڕاکێشاوە بەهۆی سەرهەڵدانی دەوڵەتی ئیسلامی، کە ئەمەش بووە هۆی پووچەڵکردنەوەی هەوڵەکانی سەرۆک کۆمار لە عێراق بکشێنەوە. بۆ کۆتایی، تاکە دەستکەوتی ستراتیژیی بەرچاوی ئۆباما ڕێککەوتنی ئەتۆمی ساڵی ٢٠١٥ لەگەڵ ئێرانە کە دواتر دۆناڵد ترەمپ سەرۆک کۆماری ئێران هەڵوەشاندەوە. لە سەردەمی ترەمپدا، ئیدارەی ئەمریکا وازی لە خۆنمایشکردنی پشتیوانی لە پرۆسەی ئاشتی ئیسرائیل و فەلەستین هێنا کە دەیان ساڵە، لەبری ئەوە باڵیۆزخانەکەی بگوازێتەوە بۆ قودس و ئەندازیاری "رێککەوتنەکانی ئەبراهام"ی هەڵبژارد، نووسەر پێی وایە ترەمپ زۆر کاری کردووە بۆ خێراکردنی وەرینی کاریگەرییەکانی ئەمریکا، وەک چۆن لەگەڵ ئۆباما ئەوەی هاوبەشی کردووە کە سیمۆن ناوی دەبات "هەستێکی کەمبوونەوەی بەسوود و ئامانج و کاریگەریی تێوەگلانی ئەمریکا، بەتایبەتی سەربازی". y دەستێوەردان، لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست." وە تا ئەو کاتەی سەرۆکی ئێستا جۆ بایدن لە ساڵی ٢٠٢١ دەستبەکاربوو، بەرژەوەندی ئەمریکا بۆ ناوچەکە دابەزیبوو، وڵاتانی ناوچەکەش خۆیان زۆر گرنگییان بە ئەمریکا نەدەدا، سیمۆن دەڵێت، "چیرۆکێکی هەڵە تێگەیشتن و هەڵەی ترسناک و مردن و وێرانکارییە لەسەر ئاستی مێژوویی".

More News

Most Popular

Tech

"لە سکرینی مۆبایلەکەتەوە دەتوانێت هەست بە ڕووی ماددەکان بکەیت"

Mic
2024-06-20

تەکنەلۆژیایی هاپتیک بریتییە لە تەکنەلۆژییایەک کە توانای هەستکردنی سێ ڕەهەندی بۆ بەکارهێنەر دروستدەکات لە ڕێگەی دەست لێدان لە سکرینی مۆبایلەکەتەوە، ئەم تەکنەلۆژییایە وەک خولقاندی ڕاستییەکی خەیاڵی وایە کە دەتوانیت بەرکەوتن و کارلێکت لەگەڵ ئەو ڕاستییە دروستکراوەدا هەبێت.
توێژەرانی زانکۆی نۆرسوێسترنی ئەمەریکی پێشکەوتنی بەرچاویان لەم بوارەدا بەدەستهێناوە. سکرین تەچێکیان پەرەپێداوە کە دەتوانێت چەندین جۆری پێکهاتە دروست بکات، لە زبرەوە بۆ نەرم. ئەمەش لە بنەڕەتدا شاشەکە فشار دەخاتەوە سەر پەنجەت کاتێک پەنجە دەنێت بە شاشەی مۆبایلەکەدا.
پرۆفیسۆر پێشکین سەرپەرشتیاری سەرەکی توێژینەوەکە کۆمپانیایەک بە ناوی تانڤاس بە هاوبەشی دامەزراندبوو، ئامانجییان بەبازرگانیکردنی ئەم تەکنەلۆژییایەبوو. تیمەکەی پێشکین تابلێتێکیان بە قەبارەی ئایپاد دروستکردبوو کە ڕێگەی بە بەکارهێنەران دەدا هەست بە پێکهاتەی جۆراوجۆر بکەن وەک پێست و قوماش و تەنانەت شێوەی سێ ڕەهەندیش. بەڵام تەکنەلۆژیاکە نەیتوانی هەستەکانی وەک گەرمی یان قوڵی تەنێک دروستبکەن. سەرەڕای سەرکەوتنی سەرەتایی کۆمپانییاکە، لە کۆتاییدا تانڤاس ڕوبەڕوی ئاستەنگی دارایی بووەوە و کارەکانی وەستاند.
بەڵام لێکۆڵینەوەکان بەردەوامبوون. ئامانجی درێژخایەنی پێشکین و تیمەکەی بریتییە لە دروستکردنی "هەستی دەست لێدانی ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی ئینتەرنێت"ـەوە، کە دەتوانرێت داتای هەستیار لە کاتی ڕاستەقینەدا لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە بگوازرێتەوە بە بەکارهێنانی 5G. ئەم پلانە لەگەڵ دیدگای مارک زوکەربێرگدا هاوتەریبە بۆ دروستکردنی "جیهانێکی بەرجەستەکراو" لەناو میتاڤێرسدا.
هەستکردن بە ڕووکاری سێ ڕەهەندی لە ڕێگەی تەکنەلۆژییای هاپتیکەوە پێشکەوتنێکی بێئەندازەیە بۆ داهاتوو بە بۆچونی شارەزایان.