تەندروستی

٨ ی ئایار ڕۆژی جیهانی تالاسیمیایە

Mic
2022-05-08

تالاسیمیا چیە؟

چۆن بەرەنگاری تەشەنەسەندنی تالاسیمیا ببینەوە؟

ئایا هیچ ڕێگا چارەسەریەک هەیە بۆ خۆپاراستن و چارەسەرکردنی تالاسیمیا؟

تالاسیمیا یەکێکە لە نەخۆشیە بۆماوەییەکان کە تیایدا کەسی تووشبوو ناتوانێت بە شێوەیەکی ئاسای و ڕێژەیەکی ئاسایی خوێن و خانەکانی خوێن دروستکەن. کەسانی تووشبوو ئاستی هیمۆگڵۆبینیان دادەبەزێت، نەخۆشیەکە کە تێکچونێکی بۆ ماوەییە تەنها ڕێگەی گواستنەوەی بۆ هێڵی هەڵگرە لە ڕێی باوانەوە بۆ منداڵەکانیان.

ڕێژەی تێکچوون و توندی نەخۆشیەکە لە ئاستی سووک بۆ حاڵەتی قوورسە، کە دەکرێت لە وەرگرتنی دەرمان بۆ بەبەردەوامی خوێن گواستنەوە بۆ کەسی تووشبوو خۆی ببینێتەوە.

نیشانەکانی تالاسیمیا جیاوازن بەهۆی جیاوازی و جۆری زۆری تالاسیمیاوە، کە دەکرێت بگۆڕیت بەپێی ئاستی تووندی نەخۆشیەکە.

شەکەتی

هەست کرددن بە لاوازی

هەڵئاوسانی سک

تۆخ بوونی ڕەنگی میز

گەشەی هێواش بەتایبەتتی لە منداڵان

لاوازبوونی ئیسکەکان

زەردهەڵگەرانی پێست

بە شیەوەیەکی سەرەکی جۆرەکانی تالاسیمیا دوو جۆرن ئەوانیش ئەلفا تالاسیمیا، بێتا تالاسیمیا، کە بە پێی زۆری لە تیکچوونی ژمارەی بۆ هێڵەکان دەکرێت بکرێن بەم چەند جۆەوە.

ئەلفا تالاسیمیا ئەو جۆرەی تالاسیمیایە کە تێکچوون لە جیناتی ئەلفا گرووپ ڕوو دەدات کە لە پێکهاتەی هیمۆگلۆبیندایە کە چوار گرووپی ئەلفایە.

دەکرێت تەنها یەک لە جیناتەکان تووشی تێکچوون ببن لەم حاڵەتەدا کەسی توشبوو بەزۆری هیچ نیشانەیەکی نیە، تەنها هەڵگرە و دەتوانێ بۆ نەوەکانی دوای خۆی بگوازێتەوە.

دەکرێت کەسی تووشبوو دوان لە جیناتەکانیان یان سیانیان تووشی تێکچوون بوبێتن لە گروپی ئەلفا، لەم کەسانەدا حاڵەتەکە نیشانەکانی لە مامناوەند بۆ زۆر قورس دەرکەوێت.

بێتا تالاسیمیا:

جۆرێکی تری تالاسیمیا کە تیکچوونی جیناتە لە گروپی بێتا ڕوودەدات کە لە پێکهاتەی هەمۆگڵۆبیندایە.

دوو جینمان هەیە کە بەشدارە لە گرۆپی بێتا لە دروستکردنی هیمۆگڵۆبیندا بەشدارە.

تیكچوون یان گواستنەوەی جیناتی تووشبوو تەنها لە یەک لە جینەکانی گروپی بێتا دەکرێت بێ نیشانەبن یان زۆر سووک بن، بەڵام ئەگەر تیکچوونەکە لەهەردوو جیناتەکاندا بێت ئەوا کەسەکە نیشانکەکانی قورس دەردەکەون لەسەری.

ئەو هۆکارانەی کە مەترسی و ئەگەری تووشبوون بە تالاسیمیا زیاد دەکەن گرنگترینیان خۆی لەم دوو هۆکارە دەبینێتەووە.

١ - هەبوونی جیناتی تێکچوو لە خێزان، واتە بۆماوەی.

٢ - هۆکاری نەتەوەو ڕەگەز؛ واتە هەندێک رەگەز و نەتەوەی جیاواز زیاتر نەخۆشیەکەیان تیا بەربڵاوە وەک نەتەوە و خەلکی دەریای ناوەڕاست، خەڵکی ئەفریقا، خەڵکی ناوچەکانی باشووری ئاسیا.

گرنگترین گرفتە تەندرووستیەکان کە پەیوەندیدارن بە نەخۆسی سالسیمیا

فشەڵبوون و لاوازبوونی ئێسەکەکان

گەورەبوونی سپڵ

کێشەکانی دڵ

مەترسی و زۆرتر تووشبونی کەسی تووشبوو بە هەوکردن

دواکەوتن و لاوازی لە گەشەی کەسی تووشبوو

بەرزبوونەوەی ڕێژەی ئاسن


ڕێگری کردن لە تووشبوون بە تالاسیمیا
بەشیوەیەکی بنەڕەتی بۆ زۆربەی حاڵەتەکان  هیچ ڕیگا چارەسەریەکی تەواو نیە لەبەردەستدا بۆ ڕیگری لە تالاسیمیا، چوونکە نەخۆشییەکە بۆماوەییە، بەڵام دەتوانن بە هۆشیاری و پرس و ڕاوێژ کردن لە پزیشک و کەسانی پسپۆڕ لە بواری پەیوەست بە کێشە و نەخۆشیە بۆماوەییەکان سوود وەربگرن و ڕێگر بن لە تەشەنەسەندن و بڵاوبونەوەی نەخۆشیەکە ئەگەر هەڵگر یان تووشبووی تالاسیمیان.

بۆنموونە ئێستا بەهۆی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیا و زیادبوونی هۆکارەکانی دیاریکردنی نەخۆشیەکان بە  چەند ڕێگایە پێش وەختە دەتوانن خۆپارێزی بکەن بۆنمونە دەتوانرێ زووتر نەخۆشیەکە دیاری بکرێت لە هێلکەی پیتراو یان کۆرپەلە لەناو سکی دایکی لەسەرەتاکانی درووستبونیدا، یان پیتاندنی هێلکە و تۆوی تەندروست لەدەروەی منداڵدان.

More News

Most Popular

هەواڵ

لیای 10 ساڵ، ئەو کیژۆڵەی دووجار بەخاکسپێردرا

Mic
2022-05-23

کیژۆڵەیەکی 10 ساڵان، تەنها لە هەفتەیەکدا دووجار بەخاکسپێردرا، ئەوەش بەهۆی ئەوەی گومان لەدۆسییە کوشتنەکەیدا هەبوو، بەڵام دواجار دادگا دۆسییەکەی یەکلاییکردەوە.

باوكی لیا كە چەند رۆژێك لەمەوبەر گیانی لەدەستدا دەڵێت پزیشكی دادوەری پشتڕاستیكردوەتەوە كە كچەكەی بەهۆی پەلاماردانی سەگەوە گیانی لەدەستداوە، وتەبێژی پۆلیسی سلێمانیش دەڵێت لێكۆڵینەوە لەگەڵ بنەماڵەی منداڵەكە و خاوەنی سەگەكانیش كراوە.

عەلی ڕەحیم، باوكی لیای تەمەن 10 ساڵ، ئەو كچەی ھەفتەی رابردوو لە گەڕەكی ڕاپەڕینی شاری سلێمانی سەگ پەلاماری دا و گیانی لەدەست دا بە مایكی ڕاگەیاند: تەرمی كچەكەم لە پەیمانگەی پزیشكی دادی سلیمانی وەرگرتەوە و جارێكی دیكە بە خاكمان سپاردەوە".

وتیشی: "بەپێی ڕاپۆرتی پەیمانگەی پزیشكی دادی سلێمانی، دەركەوتووە كچەكەم بەھۆی پەلاماردانی سەگەوە گیانی لەدەست داوە و خواردوویەتی، بۆیە سبەی بنەماڵەكەمان لەسەر ئەو ھەموو تۆمەتانەی ئاڕاستەمان كراوە، لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا ھەڵوێستمان دەبێت".

باوكی لیای تەمەن 10 ساڵ، وتیشی: "ئەو سێ سەگەی كچەكەمیان خواردووە، كوژراون، بەڵام من سەگەكانم نەكوشتووە".

لەوبارەیەوە سەركەوتن ئەحمەد وتەبێژی پۆلیسی سلێمانی بەمایكی وت:"لەسەر دۆسیەی لیا لێكۆڵینەوە لەگەڵ بنەماڵەی لیا و ئەو بنەماڵەیەش كە سەگەكانیان هەیە كراوە".
وتیشی :"لەسەر دۆسیەكە لێكۆڵینەوەی تەواو كراوە و ئەوەی هەیە پەیوەندی بەدادوەری گشتیەوە هەیە".
هاوكات بەرزان محەمەد بەڕێوەبەری پزیشكی دادی سلێمانی بەمایكی راگەیاند: سەرجەم ئەو پرسیارانەی سەبارەت بە مردنی لیا لەپزیشكی دادوەری لەلایەن داواكاری گشتیەوە كراون وەڵاممان داونەتەوە".
پێشتریش هەر سەبارەت بەو پرسە، گوڵستان سەعید ئەندامی لیژنەی مافی مرۆڤی پەرلەمانی كوردستان بەمایكی وت:"سەبارەت بەو پرسە قسەمان لەگەڵ دەستەی مافی مرۆڤ كردووە، ئەوان پێیان وتین لەسەر دۆسیەكە لێكۆڵینەوەیان كردووە، بەڵام وەكو پەرلەمان ناتوانین دەستێوەردان لەكاروباری داواكاری گشتی بكەین".
بەڕێوەبەرایەتیی پۆلیسی سلێمانی لە روونكردنەوەیەكدا كە رۆژی هەینی رابردوو بڵاویكردەوە، رایگەیاند: بە بڕیاری دادوەر و بە ئامادەبوونی مەفرەزەكانی بنكەی پۆلیسی راپەڕین، تیمەكانی بەشی بەڵگەی تاوان و پزیشكانی دادوەری، تەرمی لیا لەناو گۆڕەكەی دەرهێنراوەتەوە و توێكاری بۆ لاشەكەی دەكرێت و لێكۆڵینەوەش لە رووداوەكە بەردەوام دەبێت".
16 یی ئەم مانگە هەواڵی گیانلەدەستدانی كچێكی 10 ساڵ لە سلێمانی بەهۆی پەلاماردانی سەگ بڵاوبویەوە، هەواڵەكە و پاشانیش لێدوانی باوكی منداڵەكە كاردانەوەی بەدوای خۆیدا هێنا بەتایبەتیش لەتۆڕە كۆمەڵایەتیەكان، بەوهۆیەشەوە لەسەر فەرمانی داواكاری گشتی گۆڕەكەی لیا هەڵدرایەوە.