-18

تویژینەوەیەک: پەروەردەو خوێندن تەمەنی مرۆڤ درێژ دەکات

Mic
2024-01-31

توێژینەوەیەک کە لە وڵاتی نەرویج ئەنجامدراوە ئاشکرایکردووە، پەروەردە بەگشتی تەمەنی مرۆڤ درێژدەکاتەوە و یارمەتیدەرە بۆ باشترکردنی تەندروستی بۆ خەڵکی هەموو تەمەن و نەتەوە و دابەشبوونی جوگرافی و پاشخانی دیمۆگرافی و کۆمەڵایەتی.

تیمێکی لێکۆڵینەوە لە زانکۆی تەندروستی و تەکنەلۆجیای نەرویجی گەیشتنە ئەو ئەنجامەی کە ئەگەری مردن بە ڕێژەی 2% کەمدەبێتەوە بۆ هەر ساڵێکی خوێندنی زیادە کە مرۆڤ بەسەر دەبات بۆ فێربوون، ئەمەش واتە بەسەربردنی 6 ساڵ خوێندن لە خوێندنی سەرەتاییدا، تێکڕای تەمەنی مرۆڤ بە ڕێژەی 13% درێژ دەکاتەوە، و ئەگەری مردن بە ڕێژەی 25% کەم دەبێتەوە دوای تەواوکردنی خوێندنی ناوەندی، و بە ڕێژەی 34% کەم دەبێتەوە دوای تەواوکردنی 18 ساڵ خوێندن.

لەچوارچێوەی ئەو توێژینەوەیەدا کە گۆڤاری زانستی "The Lancet Public Health" بڵاویکردۆتەوە، تیمی توێژینەوەکە کاریگەریی توێژینەوەکەیان بەراورد کردووە لەسەر مەترسییە تەندروستییەکانی وەک جگەرەکێشان و خواردنەوەی کحول و خواردنی خۆراکی ناتەندروست و دەرکەوتووە کە سوودەکانی خوێندن بۆ ماوەی ١٨ ساڵ یەکسانە بە خواردنی ڕێژەیەکی ئایدیاڵ لە خۆراکە تەندروستەکان، وەک سەوزەوات، بۆ نموونە، وە ئەوانەی کە هەرگیز نەچوونە قوتابخانە یەکسانە بە ١٠ جگەرە لە ڕۆژێکدا بۆ ماوەی ١٠ ساڵ، یان خواردنەوەی ٥ بتڵ خواردنەوەی کحولی لە ڕۆژێکدا.

More News

Most Popular

-18

ئایا لە منداڵدا مەڵاشوو دەکەوێت؟

Mic
2024-02-21

ئاکۆ کەریم جەلال پسپۆری نەخۆشییەکانی منداڵان و گەشەی منداڵ لەو بارەیەوە ئاماژەی بەوەکردووە، لە سەردەمی کۆندا مەڵاشوو کەوتن نەخۆشییەکی باو بووە، لە ئێستاشدا لای هەندێک کەس هەیە، بە منداڵێکیان دەوت مەڵاشووی کەوتووە کاتێک منداڵەکە ماوەیەک خواردنی کەمبووایە و پرخەی لووتی هەبووایە و بێتاقەت و بێهیز بووایە و خەوی کەم بووایە، بۆ چارەسەر منداڵەکەیان دەبرد بۆ لایی ئافرەتێکی شارەزا پەنجەیەکی دەکرد بە قورگیا بۆ ئەوەی مەڵاشووی بەرزبکرێتەوە و ببرێتەوە شوێنی خۆی.
ئەو پسپۆڕە ئاشکرایکردووە، لە رووی زانستییەوە مەڵاشوو کەوتن وەک نەخۆشی هەیە و هەبووە و هەر دەشبێت، بەڵام دەستەواژەی مەڵاشوو کەوتن هەڵەیە چونکە مەڵاشوو ناکەوێت، هۆکاری ئەم نەخۆشییە لە رووی زانستییەوە ئەوەیە کاتێک منداڵ تووشی هەوکردنی ڤایرۆسات دەبێت هەندێک جار لەوزەتێنی سێهەم کە پێی دەوترێت "ئەدینۆید" یان پێیدەڵێن "گۆشتە زیادە"، دەکەوێتە بەشی سەرەوەی قورگ لە پشت رێرەوی لووت کە لە هەموو مرۆڤێکدا هەیە گەورە دەبێت بەمەش منداڵەکە هەناسەدانی بە لووت ئەستەم دەبێت و خواردنی کەم دەبێتەوە و بێهێز و بێتاقەتی دەکات.
ئاکۆی پزیشک روونیکردووەتەوە، ئەگەر منداڵەکە چەند رۆژێک خواردنی کەمبێتەوە ئەوا تووشی وشکبوونەوە دەبێت دەرئەنجام لە منداڵی کەمتر لە یەک ساڵ مەڵاشووی دەقووپێت بۆ ناوەوە لە ئەنجامی کەمبوونەوەی ئاوی لەشی، (ئاشکرایە منداڵ لە ٪٧٠ بۆ ٪٦٥ لەشی لە ئاو پێکهاتووە).
سەبارەت بە ڕێگەی کۆنی جاران کە ئافرەتێک بە پەنجە مەڵاشووی منداڵەکەی دەهێنایەوە ئەو پسپۆڕە دەڵێت "جاران لە نەبوونی پزیشک و هۆشداریی تەندروستیی وا لێکدراوەتەوە کە مەڵاشووی منداڵەکە کەوتووەتە پشتی لووتیەوە بۆیە لووتی گیراوە، بۆ چارەسەر کەسێک بە پەنجە پەستانی خستووەتە سەر بەشی سەرەوەی قورگی منداڵەکە و هەوڵیداوە مەڵاشووی بگەرێنێتەوە شوێنی خۆی، بەڵام بەهۆی ئەو پەستانە زۆرە بۆتە هۆی ئەوەی ئەو لەوزەتێنە بتەقێت بەمەش قەبارەکەی بچووکبووەتەوە و رێرەوی لووتی منداڵەکە کراوەتەوە بەمەش منداڵەکە بۆ ماوەیەکی کاتی باش بووە، بەڵام ئەم رێگە کۆنە هەڵەیە چونکە ئازارێکی زۆر بۆ منداڵەکە دروست دەبێت و ئەگەری هەوکردن و خوێن بەربوون زیاد دەبێت، لەگەڵ ئەوەشدا ترس و شڵەژانی دەروونی بۆ منداڵەکە دروست دەبێت".
لەو کۆتاییدا ئەو پسپۆرە ئەوەی خستووەتە روو، لە ئێستادا ئەم نەخۆشییە بە قەترەی لوت و شروب چارەسەر دەکرێت، هەندێک جاریش بە نەشتەرگەریی، هیچ پێویست ناکات ئەو چارەسەرەی جاران بکرێت.