زانست

خولانەوەی زەوی بەدەوری خۆیدا خێراتربووە، ئایا چی دەگۆڕێت و هۆكارەكەی چییە؟

Mic
2022-08-10

بەپێی توێژینەوەیەك، خولانەوەی زەوی بە دەوری خۆیدا خێراتربووە و لە كەمتر لە 24 كاتژمێردا خولێكی تەواو بەدەوری خۆییدا سوڕاوەتەوە و ئەمەش كاریگەری دەبێت لەسەر كەمبوونەوەی كاتەكان لە شەو و ڕۆژێكدا و تێپەڕبوونی كات بە خێرایی و هەروەها كورتبوونەوەی ساڵێك لە كۆتاییدا.
بەپێی توێژنیەوەكە كە لە ماڵپەڕی (Science Alert) نەماسایی بڵاوكراوەتەوە، لەو كاتەی دەستكراوە بە تۆماركردنی ماوەی خولانەوەی زەوی، هاوینی ئەمساڵ زەوی كورتترین ڕۆژی تۆماركردووە، واتە خولێكی بەدەوری خۆیدا كە دەبێت بە 24 كاژتژمێر تەواو بێت، بەڕێژەی 1 پۆینت 59 میلی چركە كەمتر كۆتایی هاتووە.
لە دەیەكانی ڕابردوودا، ئەگەری خاوبوونەوەی زەوی لە ئارادابوو و چاوەڕوان دەكرا ڕۆژانێكی درێژتر دەستپێبكات، بەڵام لەم ساڵانەی دواییدا ئەو ئەگەرە پێچەوانە بووەوە و ماوەی شەو و ڕۆژ كورتتر و كورتتر دەبنەوە.
بەپێی بڵاوكراوەكانی ماڵپەڕی تۆماركردنی كات (Time and Date) و توێژینەوەكەی ساینێز ئاڵرەت، ڕۆژی 29ی حوزەیرانی 2022، زەوی یەك خولی بەدەوری خۆیدا (شەو و ڕۆژێك)ی بە تێكڕای یەك پۆینت 59 میلی چركە كەمتر لە كۆی 86 هەزار و 400 چركە تەواوكردووە.
زانایان پێشبینی ئەوە دەكەن، ئەگەر زەوی بەم بەشێوەیە بەردەوامبێت لە خێرابوون، ئەوا دەبێت چركەكانی كاتژمێر كەم بكرێتەوە.
ئەو گۆڕانە كەمە بۆ مرۆڤەكان جیاوازییەكی ئەوتۆ دروست نەكات، بەڵام بۆ مانگە دەستكردەكان، ئامێرە زیرەكەكان و سیستمی بەڕێدابردنی كەشتی و فڕۆكەكان كاریگەری گەورە و مەترسیداری دەبێت و ئەگەری ڕوودانی كارەساتی گەورەی لێچاوەڕوان دەكرێت.
زانایان هۆكاری ئەو گۆڕانكارییە دەگەڕێننەوە بۆ لاربوونەوەی زەوی لەسەر خولگەكەی بە ڕێژەی 22 پۆینت 1 – 24 پۆینت 5 پلە.
شتێكی نامۆ نییە كە زەوی لەسەر خولگەكەی لەلەر بكات یاخود لادان ڕووبدات، ئەو خولانەوەیەی لەگەڵ گۆڕانی شەو و ڕۆژدا هەستی پێدەكەین هەمیشە بەشێویەكی ورد و هاوتەریب لەگەڵ خولگەی زەویدا بەڕێوە ناچێت، چونكە خولگەی زەوی هێڵی جیاكەرەوەی هەردوو جەمسەری باكوور و باشوورە.
 لەهەمانكاتدا شێوەی زەوی گۆیی تەواو نییە بەڵكو شێوە هێلكەییە، ئەمە جگە لەمەش هەڵكشان و داكشانی دەریاكان و هێزی كێشكردنی مانگ هۆكارێكی دیكەن بۆ ڕوودانی گۆڕانكاری لە خولانەوەی زەوی بەدەوری خۆیدا و سوڕانەوەی بە دەوری خۆردا.

More News

Most Popular

هەواڵ

ئێران و توركیا بە درۆن و تۆپخانەكانیان بەردەوامن لە بۆردوومانكردنی چەند ناوچەیەكی هەرێم

Mic
2022-10-06

كاتژمێر 11:00ی پێشنیوەڕۆی ئەمڕۆ فڕۆكەی بێفڕۆكەوانی سوپای توركیا گوندی بادانەیان لە سنووری ناحیەی ناڵپارێز لە قەزای پێنجوێنی هەرێمی كوردستان بۆردوومان كردەوە و ترس و دڵەڕاوكێی زۆری لەناو گوندنشینان بڵاوكردووەتەوە، ئەمەش سێیەم جارە لەدوو رۆژی ڕابردوودا توركیا ئەو سنوورە بۆردوومان دەكات و دوێنێش گوندی شێخەلمارێنیان لە قەزای شارباژێر بۆردوومانكرد و ئۆتۆمبێلێكیان كردە ئامانج كە بەهۆیەوە كەسێك برینداربوو.
لەلایەن خۆشیانەوە فەرماندەیی یەكینەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان – یەرەكە كە باڵی سەربازی پارتی ژیانی ئازادی كوردستانە ڕایگەیاند: لە ناوچەی پێنجوێن و شارباژێڕ كە لەلایەن دەوڵەتی توركیاوە بۆردومان كراوە، هیچ هێزێكی ئێمە لەو ناوچانەدا نییە.
لە ڕاگەیەندراوەكەی یەرەكەدا هاتووە: لە ڕۆژانی سێ تا شەشی ئەیلول، فڕۆكەی چاودێری بەسەر ئاسمانی چوارتا و ئاسۆس و پێنجوێندا سوڕاوەتەوە، لە كاتژمێر دووی پاش نیوەڕۆ، فڕۆكەیەكی بێفڕۆكەوان هێرشی كردە سەر ئۆتۆمبێلێكی مەدەنی لە گوندی شێخەڵمارێن.
یەرەكە دەشڵێت: لەو ناوچانەی دەوڵەتی توركیا هێرشی تێدا ئەنجامداوە هێزی ئێمەی تێدانییە و هیچ بنەكەیەكمان لەو ناوچانەدا نییە، بەهۆی ئەو هێرشانەوە هاوڵاتیان زیانیان پێگەیشتووه.
یەرەكە لەڕاگەیەندراوەكەدا دەشڵێت: هەندێك دەزگای ڕاگەیاندن بۆ ئەوەی ڕەوایەتی بە هێرشەكانی دەوڵەتی توركیا بدەن، پەكەكە و ئێمە دەكەنە ئامانج، ئێمە داوا لە دەزگاكانی ڕاگەیاندن دەكەین، لەسەر ئەو هێرشانە ڕاستییەكان بگەیەنن.
هاوكات دوێنێ ناوەندی ڕاگەیاندن و چاپەمەنیی هێزەكانی پاراستنی گەل-هەپەگە كە باڵی سەربازی پەكەكەیە ڕوونكردنەوەیەكی لەسەر بۆردوومانكردنی ئۆتۆمبێلێك لە سنووری شارباژێڕی سەر بە پارێزگای سلێمانی بڵاوكردەوە و رایگەیاند:لە هەندێك دەزگای ڕاگەیاندنی باشووری كوردستان بڵاوكرایەوە، كە لە چواری تشرینی یەكەمدا لە ناوچەی شارباژێڕی سلێمانی دەوڵەتی توركیا هێرشێكی ئاسمانی ئەنجامداوە و بانگەشەی ئەوە كرا، كە لە ئۆتۆمبێلێكدا كە هێرشی كراوەتە، سەر دوو كەسی سەر بە پەكەكە تێدابوون.
هەپەگە دەشڵێت: لەو شوێنەی هێرشەكەی تێدا ئەنجامدراوە هێزەكانی ئێمەی لێنییە و دەبێت بزانرێت، كە ئەوە هیچ پەیوەندییەكی بە ئێمەوە نییە.
پێشتریش هێمن ئیبراهیم بەڕێوەبەری ناحیەی ناڵپارێز رایگەیاند: بەهۆی مەترسی بۆردوومانەكەوە كە لەلایەن فڕۆكەوە ئەنجامدراوە، چەندین خێزان گوندەكەیان بەجێهێشتووە و روویان لە سەنتەری شاری سلێمانی كردووە.
خەڵكی ناوچەكە داوا دەكەن لایەنە پەیوەندیدارەكان بێنە سەر خەت بەهۆی مەترسیداری بۆردوومانی ناوچەكە و بەهۆی دژواری دۆخەكەوە خوێندن لە بەشێك لە ناوچەكانی سنوری پەروەردەی شارباژێڕ تا رۆژی یەكشەممە راگیراوە.
ئەمەش لەكاتێكدایە، ماوەی چەندین رۆژە بەشێوەیەكی بەردەوام فڕۆكە و درۆن بە ئاسمانی سنوری شارباژێرو پێنجوێن و چەندین ناوچەی دیكەی هەرێمدا دەسوڕێتەوە و بۆردوومانی چەندین ناوچەیان كردووە، تۆپبارانكردنی برادۆست و باڵەكایەتی لە سنووری ئیدارەی سۆرانیش لەلایەن ئێرانەوە پێینایە 13یەمین ڕۆژەوە.
بەیانی ئەمڕۆش تۆپخانەكانی ئێران لە سنووری برادۆست، كوێستانی ناوڕوبار و گوندی گۆڕێ سایە و گوندی كەتینەی تۆپباران كرد، هاوكات لە سنوری باڵەكایەتی، تۆپخانەكانی ئیران، گوندی بەردەخڕ و هاوینەهەواری بێرمەسارد و كوێستانەكانی سەرچاڵ و بناری هەڵگۆردی تۆپباران دەكەن.